Granice zaštite i upravljanje vodenim ekosistemima u SRP „Mojstirsko-Draške planine“
Granice Specijalnog rezervata prirode „Mojstirsko-Draške planine“ ne prate u potpunosti prirodnu i funkcionalnu celinu reke Ibar. Fragmentacija vodenog ekosistema otežava usklađeno upravljanje, zaštitu i održivo korišćenje ribljeg fonda, zbog čega je pri planiranju zaštite neophodno sagledavati celovitost vodenih ekosistema i uključiti relevantne aktere.
Specijalni rezervat prirode „Mojstirsko-Draške planine“ nalazi se na teritoriji opštine Tutin i predstavlja područje I kategorije, od međunarodnog, nacionalnog, odnosno izuzetnog značaja.
SRP „Mojstirsko-Draške planine“ proglašen je radi zaštite i očuvanja jedinstvenog kompleksa staništa u kojem je zabeležen visok diverzitet flore i faune, sa brojnim zaštićenim, retkim i ugroženim vrstama. Pored izraženog biodiverziteta, ovaj prostor karakterišu specifični geomorfološki, geološki, hidrogeološki, hidrološki i klimatski fenomeni.
U granicama specijalnog rezervata nalazi se i klisura reke Ibar, koja se prostire od granice sa Crnom Gorom do uliva u akumulaciju Gazivode. Ovaj značajan vodeni ekosistem predstavlja važan segment biodiverziteta područja.
Iako je jedan od osnovnih ciljeva zaštite SRP „Mojstirsko-Draške planine“ očuvanje prirodnih vrednosti i jedinstvenog kompleksa staništa, zaštita reke Ibar kao funkcionalne celine nije adekvatno obuhvaćena. Pojedini delovi ovog vodenog ekosistema ostali su izvan granica zaštićenog područja, što dodatno otežava njegovo očuvanje. Prilikom definisanja granica izostalo je sagledavanje jedinstvenosti i celovitosti reke Ibar.
U praksi je to dovelo do situacije u kojoj se pojedini delovi reke Ibar nalaze unutar, a pojedini izvan granica zaštićenog područja. Problem je posebno vidljiv u upravljanju ribarskim područjima: granice zaštite presecaju prirodne celine rečnog ekosistema, pa funkcionalno jedinstven sistem podleže različitim upravljačkim okvirima. Time je otežano sprovođenje usklađenih mera zaštite, očuvanja i održivog korišćenja ribljeg fonda.
Ovakva fragmentacija dovodi do necelovitog i nedovoljno efikasnog upravljanja i može ugroziti ostvarivanje osnovnog cilja zaštite – očuvanje integriteta i prirodnih vrednosti ekosistema reke Ibar kao dela SRP „Mojstirsko-Draške planine“.
Definisanju granica zaštićenih područja trebalo bi da prethodi sveobuhvatna analiza prirodnih celina, sa posebnim osvrtom na vodene ekosisteme i njihovu funkcionalnu povezanost sa okolnim staništima. Proces planiranja zaštite treba zasnivati na konsultacijama sa svim relevantnim akterima, uključujući korisnike ribarskih područja, nadležne institucije i stručnu javnost.
Takav pristup omogućio bi da granice zaštićenih područja u većoj meri prate prirodne i funkcionalne celine ekosistema, obezbede usklađenost režima zaštite i upravljanja i spreče probleme koji u praksi dovode do fragmentacije i otežanog očuvanja prirodnih vrednosti.
Projekat „Granice zaštite: očuvana vodena staništa Srbije“ se realizuje u okviru šestog ciklusa EKO-SISTEM programa podrške civilnom društvu za zaštitu životne sredine, koji sprovode Mladi istraživači Srbije uz podršku Švedske.
